Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi, gelecekteki fosil yakıtların kaderini belirlemek üzere Dubai’de gerçekleşiyor. Aktivistler, uzmanlar ve birçok ülke, gezegeni ısınmaya neden olan petrol, gaz ve kömürü aşamalı olarak ortadan kaldırma konusunda anlaşmaya varılmasını talep ediyor. Diğer tarafta ise enerji şirketleri ve petrol zengini ülkeler, gelecekte de petrol çıkarmaya devam etmeyi planlıyor.

Bu tartışmaların arka planında, karbon yakalama ve karbon çıkarma teknolojileri bulunuyor. Birçoğu, net sıfır emisyon taahhütlerine ulaşmak için bu teknolojilere güveniyor. Ancak bazı eleştirmenler, teknolojinin endüstriye mevcut durumu sürdürme izni vermek için abartıldığından endişe ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı İcra Direktörü Fatih Birol, görüşmelerin başlamasından önce, “Endüstri, dünyanın enerji ihtiyaçlarını ve iklim hedeflerini gerçekten destekleme konusunda taahhütte bulunmalıdır – ki bu, inanılmaz miktarda karbon yakalamanın çözüm olduğu yanılsamasından vazgeçmeyi gerektirir” dedi.

Kömür yakıtlı enerji santralleri ve etanol tesisleri gibi birçok endüstriyel tesis karbon dioksit üretir. Bu sera gazının atmosfere ulaşmasını engellemek için şirketler, bu gazı bacanın dışındaki diğer gazlardan ayırmak için ekipman kurabilir ve bunu yer altında kalıcı olarak depolanabilecekleri bir yere taşıyabilir. Emisyonları azaltmaya çalışan bazı endüstriler bile, kimyasal bir süreç kullanarak CO2 salan çimento üreticileri gibi, muhtemelen her zaman bir miktar karbon üretecektir.

World Resources Institute adlı iklim odaklı kar amacı gütmeyen bir kuruluşta net sıfır emisyonlara ulaşma konusunda uzman Karl Hausker, “Buna bir azaltma teknolojisi diyoruz, atmosferdeki CO2’nin artan konsantrasyonlarını durdurmanın bir yolu” dedi.

Yakalanan karbon, bir araca veya boru hattına taşınabilen bir formda yoğunlaştırılır ve uzun vadeli depolama için yer altına enjekte edilebilecek bir yere taşınır.

Ayrıca, karbon çıkarma da söz konusu. Tek bir yoğun kaynaktan karbon yakalamak yerine, amacımız zaten atmosferde bulunan karbonu uzaklaştırmaktır. Bu, örneğin ormanlar restore edildiğinde zaten gerçekleşir, ancak teknolojinin de kullanılması için bir itişme var. Kimyasalları kullanarak hava geçtikçe karbon dioksiti çeken bir yöntemle bunu yapmak mümkündür.

Bazıları için, karbon çıkarma, yıllar sürecek temiz enerji geçişinde esastır. Örneğin, bazı ülkelerde elektrikli araçlar için önemli kazanımlar olmasına rağmen, benzinli araçlar gelecekte de çalışmaya devam edecek. Ve denizcilik ve havacılık gibi bazı endüstriler tamamen dekarbonize etmek zordur.

Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’nın karbon girişiminin başkanlığını yapan Jennifer Pett-Ridge, “Emisyonları durdurmanın yanı sıra atmosferde olanları da çıkarmamız gerekiyor” dedi. ABD, sera gazlarının ikinci büyük salımcısı olan bu laboratuvarın liderliğini yapıyor.

TEKNOLOJİ NASIL İLERLİYOR?

Birçok uzman, karbonu yakalama ve depolama teknolojisinin işlediğini ancak pahalı olduğunu ve henüz yaygın olarak kullanılmaya başlanmadığını söylüyor.

Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, dünya çapında yaklaşık 40 büyük ölçekli karbon yakalama projesi bulunuyor ve bunlar yılda yaklaşık 45 milyon metrik ton karbon dioksit yakalıyor. Bu, Küresel Karbon Projesi tarafından toplamda 36,8 milyar metrik ton olarak hesaplanan küresel emisyonların yüzde 0.1’inden daha az bir miktar.

IEA, karbon yakalama tarihini “genellikle karşılanmayan beklentilerle dolu” olarak nitelendirdi. Grup, dünya net sıfır emisyonlara nasıl ulaşabilir inceledi ve rehber yolunun büyük ölçüde fosil yakıt kullanımını azaltmaya dayandığını belirtti. Karbon yakalama, çözümün sadece küçük bir parçası – yüzde 10’dan az – ancak göreceli olarak küçük rolüne rağmen genişlemesi hala programın gerisinde.

Yeni projelerin hızı artıyor ancak önemli engellerle karşılaşıyorlar. ABD’de CO2’yi depolama sitelerine taşıyan boru hatlarına karşı bir muhalefet bulunuyor. Güvenlik bir endişe kaynağıdır; 2020’de Mississippi’de bir CO2 boru hattı patladı ve kar

bon dioksit yayarak yerden solunabilir havayı uzaklaştırdı ve onlarca kişiyi hastanelere gönderdi. Federal hükümet, güvenlik standartlarını iyileştirmek üzerine çalışıyor.

Şirketler, izin almakta da zorlanabilir. Bu yıl Güney Dakota düzenleyicileri, CO2 boru hatlarını Midwest’te bir depolama alanına taşımak için bir inşaat iznini reddetti.

Havadan karbonu doğrudan çıkarma teknolojisi de mevcut, ancak genel uygulaması daha da uzak ve özellikle maliyetlidir.

KİM DESTEKLİYOR?

Amerikan Petrol Enstitüsü, petrol ve gazın önümüzdeki on yıllar boyunca kritik bir enerji kaynağı olarak kalacağını belirterek dünya karbon emisyonlarını azaltmak için karbon yakalama teknolojisinin “ekonomi genelinde daha temiz enerji kullanımının anahtarı” olduğunu söylüyor. Çoğu petrol şirketinin net sıfır emisyonlara ulaşma planlarına bakıldığında, çoğu da bir şekilde karbon yakalamaya güveniyor.

Biden yönetimi de karbon yakalama ve çıkarma konusunda daha fazla yatırım istiyor; dünya genelindeki diğer ülkelere kıyasla Amerika’nın daha büyük harcamalarına dayanıyor. Ancak bu, özel finansmanı çekmek için teşviklere ihtiyaç duyan bir endüstridir. Enflasyon Azaltma Yasası, vergi avantajlarını çok daha cömert hale getiriyor. Örneğin, yatırımcılar, atmosferden karbonu çıkaran ve yer altında depolayan her ton için 180 dolarlık bir kredi alabilir. Ve Enerji Bakanlığı, yeni projeleri desteklemek için milyarlarca dolar harcıyor.

Kar Amacı Gütmeyen Karbon Yakalama Koalisyonu’nun İcra Direktörü Jessie Stolark, “Şu anda test edilmiş ve test edilmiş bir teknolojiyi alıp, çok daha geniş bir şekilde ve maliyeti yüksek olan sektörlere uyguluyoruz” dedi.

Yatırım artıyor. Çevre Koruma Ajansı, karbon depolayabilen kuyular için onlarca başvuruyu değerlendiriyor. Louisiana ve Kuzey Dakota gibi yerel liderler, projeleri ve yatırımları çekmek için mücadele ediyor.

Bile sol eğilimli Kaliforniya, karbon yakalama ve doğrudan havadan karbon çıkarma konularını içeren iddialı bir iklim planına sahiptir. Liderler, emisyonları sıfıra indirmenin başka bir yolunun olmadığını söylüyorlar.

KARŞI ÇIKANLAR KİMLER?

Bazı çevreciler, fosil yakıt şirketlerinin karbon yakalamayı hızlandırmak için öncü olduğunu ve hızla petrol, gaz ve kömürü aşamak için bir gerekliliği göz ardı ettiğini savunuyor.

“Bilim için Merkez”de iklim bilimi direktörü olan Shaye Wolf, “Fosil yakıt endüstrisi kendisini tehlikeli ve aldatıcı bir şekilde kanıtlamıştır” dedi.

Diğer sorunlar da var. Bazı projeler, karbon çıkarma hedeflerine ulaşmamıştır. 2021’de ABD Hükümet Sorumluluk Ofisi’nin bir raporu, kömür santrallerinden karbon yakalama ve depolama amacıyla sekiz deneme projesinden sadece birinin raporun yayımlandığı zamanda çalışmaya başladığını belirtti, milyonlarca dolar fonlanmış olmasına rağmen.

Karşıtlar ayrıca, karbon yakalamanın, aksi takdirde daha erken kapanacak bir kirletici tesisi yaşatma potansiyeline hizmet edebileceğini belirtiyor. Bu, özellikle uzun süredir ağır kirlilik yapan tesislere yakın yaşayan daha yoksul, azınlık topluluklarına zarar verebilir.

Ayrıca, ABD’de şu anda yakalanan karbonun çoğunun sonunda yer altına enjekte edildiğini ve daha fazla petrol çıkarmak için kullanıldığını belirtiyorlar; bu süreç “geliştirilmiş petrol kurtarma” olarak adlandırılır.

Hausker, hükümetlerin, fosil yakıt kullanımını azaltacak politikalar belirlemelerinin ve bunlara karbon yakalama ve çıkarma eklemelerinin hayati önem taşıdığını söyledi. “Exxon’a, ‘lütfen, lütfen, fosil yakıt geliştirmeyi bırak’ demeyeceğiz” dedi.